Tiananmen Meydanı Protestolarının İngiliz Kaynaklarındaki Yansımaları
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18068206Anahtar Kelimeler:
Tiananmen Meydanı, Çin, Çin Komünist Partisi, ProtestoÖzet
1989 yılında Çin Halk Cumhuriyeti’nin başkenti Pekin’de bulunan Tiananmen Meydanı, modern Çin tarihinin en önemli kitlesel halk hareketlerinden birine sahne olmuştur. Protestolar, reformcu lider Hu Yaobang’ın 15 Nisan tarihindeki ölümü sonrası onun temsil ettiği siyasi değişim umutlarını sahiplenmek amacıyla başlamıştır. Başta üniversite öğrencilerinin öncülük etmesiyle gelişen hareket, kısa sürede geniş halk kitlelerinin de katılımıyla büyümüş ve demokratik reform taleplerini içeren kapsamlı bir direnişe dönüşmüştür. Göstericiler, ifade ve basın özgürlüğü, siyasi şeffaflık, yolsuzlukla mücadele gibi taleplerle meydana çıkmışlardır. İlk aşamada Çin Komünist Partisi içinde reform yanlısı ve muhafazakâr kesimler arasında fikir ayrılıkları yaşanmış, ancak zamanla sertlik yanlıları güç mücadelesini kazanarak baskın hale gelmiştir. Deng Xiaoping’in liderliğinde alınan kararla, 3-4 Haziran gecesi ordu Tiananmen Meydanı’na girerek protestoları zorla bastırmış, yüzlerce, hatta binlerce kişinin yaşamını yitirdiği kanlı bir müdahale gerçekleşmiştir. Bu olay yalnızca Çin iç siyaseti açısından değil, uluslararası kamuoyu nezdinde de büyük tepki uyandırmış ve Çin’de demokratikleşme arayışlarının seyrini köklü biçimde etkilemiştir.
Referanslar
Arşiv Kaynakları
Hansard House of Commons
Hansard House of Commons Debates 6 Haziran 1989, vol. 154, cc. 31-46.
Margaret Thatcher Foundation Archives (ABD)
PREM 19/2597 f114.
PREM 19/2597 f120.
PREM 19/2597 f123.
PREM 19/2597 f125.
PREM 19/2597 f142.
PREM 19/2597 f148.
PREM19/2597 f187.
The National Archives (Londra)
FCO 40/2626.
FCO 40/2669.
FCO 40/2670.
FCO 40/2682.
Süreli Yayınlar
Daily Mail
“Angry crowds launch their fightback”, Daily Mail, 5 Haziran 1989.
“China orders new blackout for West”, Daily Mail, 2 Haziran 1989.
“Danger for Li in power struggle”, Daily Mail, 24 Mayıs 1989.
“Diana’s trips to Peking could be off”, Daily Mail, 5 Haziran 1989.
“Fury of the Army Rebels”, Daily Mail, 6 Haziran 1989.
“Hongkong: Howe Acts”, Daily Mail, 7 Haziran 1989.
“Protesters win clash with soldiers”, Daily Mail, 23 Mayıs 1989.
“Reformer Zhao ‘held in purge’ “, Daily Mail, 27 Mayıs 1989.
“Strong man of China gets ahead”, Daily Mail, 26 Mayıs 1989.
“The Price of Freedom”, Daily Mail, 5 Haziran 1989.
“We have nothing to lose in fight for freedom”, Daily Mail, 24 Nisan 1989.
“We will stay, say student marchers”, Daily Mail, 29 Mayıs 1989.
DICKIE, John, “Britain closes the door on Hong Kong”, Daily Mail, 25 Mayıs 1989.
DICKIE, John, “We won’t move, say Chine demo students”, Daily Mail, 15 Mayıs 1989.
LESLIE, Ann, “Siege of a fading Emperor”, Daily Mail, 18 Mayıs 1989.
ROBERTS, Melissa, “ ‘Panic’ in Peking as army waits to go in”, Daily Mail, 22 Mayıs 1989.
ROBERTS, Melissa, “China Sends in the Troops”, Daily Mail, 20 Mayıs 1989.
ROBERTS, Melissa, “Chinese leader riddle”, Daily Mail, 19 Mayıs 1989.
Financial Times
MACDOUGALL, Colina “Zhao Admits Loss of Power over Economy.” Financial Times, 8 Eylül 1988.
“Chinese Leaders Signal Crackdown on Unrest”, Financial Times, 26 Nisan 1989.
Financial Times, 28 Nisan 1989.
“Chinese Leader in Plea for Peace”, Financial Times, 4 Mayıs 1989 .
“Peking in Turmoil as Workers Join Protesters”, Financial Times, 17 Mayıs 1989.
“Chinese Leaders Seek to Open Talks with Student Demonstrators”, Financial Times, 19 Mayıs 1989.
Sunday Times
“Eastern promise?; Gorbachev's visit to China.” Sunday Times, 14 Mayıs 1989.
“China convulsed; Chinese demonstrations.” Sunday Times, 21 Mayıs 1989.
“Fear snuffs out hope as Peking hardliners win; Chinese demonstrations.” Sunday Times, 28 Mayıs 1989.
“China convulsed; Chinese demonstrations.” Sunday Times, 21 Mayıs 1989.
“Fear snuffs out hope as Peking hardliners win; Chinese demonstrations” Sunday Times, 28 Mayıs 1989.
“Bloodbath in China as army kills students; Peking Massacre.” Sunday Times, 4 Haziran 1989.
The Economist
“Chinese Students March to Commemorate Hu”, Financial Times, 18 Nisan 1989.
“The bell tolls for Deng”, The Economist, 22 Nisan 1989.
“Communism’s convulsions”, The Economist, 29 Nisan 1989.
“Enough!”, The Economist, 29 Nisan 1989.
“Four days that shook the world”, The Economist, 20 Mayıs 1989.
“Battering at the Gate of Heavenly Peace”, The Economist, 27 Mayıs 1989.
The Guardian
“Student protest recalled in Soho”, The Guardian, 4 Haziran 1990.
The Times
“China’s great wall starts to crumble”, The Times, 2 Mayıs 1989.
“Power cuts in Peking add to the gloom of energy crisis”, The Times, 12 Nisan 1989.
DEJEVSKY, Mary, “Army support gives Li a boost”, The Times, 26 Mayıs 1989.
DEJEVSKY, Mary, “Cautious reunion of Communist giants”, The Times, 16 Mayıs 1989.
DEJEVSKY, Mary, “Mass protests disrupt Shanghai visit”, The Times, 19 Mayıs 1989.
DEJEVSKY, Mary, Catherine Sampson, “Peking ‘hotheads’ upset Gorbachov programme.” The Times, 17 Mayıs 1989.
DEJEVSKY, Mary, Catherine Sampson, “Soviet annoyance at disruptions”, The Times, 17 Mayıs 1989.
SAMPSON, Catherine, “Chinese editor’s jail ordeal ends.” The Times, 13 Nisan 1989.
SAMPSON, Catherine, “Defiant students march through the streets of five cities”, The Times, 5 Mayıs 1989.
SAMPSON, Catherine, “Peking rallies its cadres in bid to head off protests”, The Times, 27 Nisan 1989
SAMPSON, Catherine, “Peking students press for boycott of lectures”, The Times, 24 Nisan 1989.
SAMPSON, Catherine, “Peking students want to oust Deng on road to democracy”, The Times, 22 Nisan 1989.
SAMPSON, Catherine, “Police accused of violence in breaking up Peking protest”, The Times, 20 Nisan 1989.
SAMPSON, Catherine, “Students attack Peking leaders after Hu’s death”, The Times, 17 Nisan 1989.
Telif ve Tetkik Eserler
AKŞİN, Sina, Kısa 20.Yüzyıl Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2018.
ARMAOĞLU, Fahir, 20.Yüzyıl Siyasi Tarihi(1914-1995), Kronik Kitap, İstanbul 2018.
COX, Cindy. “Chronology of Events Related to the 1989 Tiananmen Square Incident.” World Affairs 152, no. 3 (1989), s.129–34.
DAVIS, James C., İnsanın Hikayesi, (çev. Barış Bıçakçı), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2023.
GARVER, John W. “The ‘New Type’ of Sino-Soviet Relations.” Asian Survey 29, no. 12 (1989): 1136–52.
GORBACHOV, Mikhail S., Perestroika: New Thinking for Our Country and the World, Harper&Row, New York 1987.
KENNEDY, Paul, Büyük Güçlerin Yükselişi ve Çöküşleri”, (çev.Birtane Karanakçı), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2001.
KOVALIO, Jacob, “The 1989 Tiananmen Square Incident: Retrospective and Prospective Considerations.” Asian Perspective 15, no. 1 (1991), s. 5–36.
LEESE, Daniel, Çin Kültür Devrimi 1966-1976 (çev.İclal Cankorel), Runik Kitap, İstanbul 2021.
LIU, Alan P. L. “Aspects of Beijing’s Crisis Management: The Tiananmen Square Demonstration.” Asian Survey 30, no. 5 (1990), s. 505–21.
MOORE, Jr., Barrington, Diktatörlüğün ve Demokrasinin Toplumsal Kökenleri: Çağdaş Dünyanın Yaratılmasında Soylunun ve Köylünün Rolü (çev. Şirin Tekeli- Alaeddin Şenel), İmge Kitabevi, Ankara 2016, s. 209-281.
NATHAN, Andrew J. “The Tiananmen Papers.” Foreign Affairs 80, no. 1 (2001), s. 2–48.
SANDER, Oral, Siyasi Tarih 1918-1994, İmge Kitabevi, Ankara 2000.
STIGLITZ, Joseph, Küreselleşme Büyük Hayal Kırıklığı (çev. Arzu Taşçıoğlu- Deniz Vural), Plan B Yayıncılık, İstanbul 2004.
VOGEL, Ezra, Deng Xiaoping ve Çin’in Dönüşümü(çev.Mehveş Leliç), Modus Kitap, İstanbul 2018.
XIE, Zhifei, “The Tiananmen Square Incident of 1989.” American Research Journal of History and Culture 5, no. 1 (August 2019), s. 1-9.
ZIYANG, Zhao, Prisoner of the State: Journal of Premier Zhao Ziyang, ed. Bao Pu, Renee Chiang, and Adi Ignatius,Simon & Schuster, New York 2009.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Nuri Cem Tabanlı
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
